سی وهشتمین روز «جنگ رمضان» است.
در یکی از مراکز نگهداری کودکان، مربی شیفت شب آرام درِ اتاق را می بندد. چند کودک خوابیده اند، عروسکی کنار تخت افتاده و چراغ راهرو هنوز روشن است. بیرون از دیوارهای مرکز، شهر روزهای پراضطرابی را می گذراند، اما در این ساختمان باید همه چیز شبیه یک شب معمولی باشد. برای کودکانی که اینجا زندگی می کنند، امنیت چیزی نیست که بتوان حتی یک شب از آن چشم پوشی کرد.
چنین صحنه ای تنها به یک مرکز محدود نیست. در سراسر کشور بیش از پنج هزار مرکز شبانه روزی بهزیستی هر روز و هر شب فعال اند؛ مراکزی که در آن ها بیش از 200 هزار نفر زندگی می کنند؛ از کودکان بی سرپرست و بدسرپرست تا سالمندان و افراد دارای معلولیت که به مراقبت و حمایت مداوم نیاز دارند.
با آغاز جنگ، یک پرسش فوری پیش روی این شبکه گسترده قرار گرفت:
چگونه می توان در شرایط بحران، زندگی و مراقبت از این جمعیت بزرگ را بدون وقفه ادامه داد؟
پاسخ، مجموعه ای از تصمیم های فوری و عملیات های بی وقفه بود که از همان روزهای نخست آغاز شد.
در برخی مناطق، مراکز نگهداری در معرض خطر قرار گرفتند. انتقال باید سریع انجام می شد؛ بی آنکه ترسی به کودکان یا سالمندان منتقل شود. در شب هایی که شهر هنوز بیدار بود، خودروهایی آرام از مقابل مراکز حرکت کردند. در بعضی از آن ها کودکانی بودند که برای مدتی به خانه بستگان سپرده می شدند؛ در برخی دیگر سالمندانی که باید پیش از رسیدن خطر به مراکز امن تر منتقل می شدند.
در مجموع، طی هفته های گذشته بیش از 180 مرکز جابه جا شده و حدود 30 هزار نفر از ساکنان مراکز به مناطق امن تر انتقال یافته اند یا در چارچوب رویکرد خانواده محور موقتاً به بستگان سپرده شده اند.
اما بحران تنها به مدیریت مراکز محدود نبود. جنگ، فشار روانی گسترده ای نیز بر جامعه وارد کرد؛ فشاری که به سرعت در تماس های مردم با خطوط مشاوره بهزیستی خود را نشان داد.
در این مدت، خط مشاوره 1480 به بیش از 95 هزار تماس پاسخ داده و خدمات روان شناختی ارائه کرده است؛ تماس هایی که بسیاری از آن ها درباره اضطراب، نگرانی خانواده ها و نحوه مواجهه با شرایط بحرانی بوده است. همزمان، خط 123 اورژانس اجتماعی نیز بیش از 50 هزار تماس دریافت کرده و 12 هزار عملیات میدانی برای مداخله در بحران های اجتماعی انجام داده است؛ عملیاتی که حدود سه هزار مورد آن مستقیماً با پیامدهای جنگ مرتبط بوده است.
در سطح محله ها نیز شبکه ای از مشارکت اجتماعی فعال شد. طرح «سلام محله» که پیش از بحران در 2750 محله کشور شکل گرفته بود، در این روزها به یکی از بازوهای مهم حمایت اجتماعی تبدیل شد. داوطلبان محلی در کنار مددکاران بهزیستی به شناسایی خانواده های آسیب دیده، تقویت حمایت های اجتماعی و آموزش مهارت های تاب آوری کمک کردند.
همدلی اجتماعی در کمک های مردمی نیز نمود یافت. با مشارکت خیران و گروه های داوطلب، 226 هزار بسته معیشتی میان خانواده های نیازمند توزیع شد و حجم کمک های نقدی مردمی به بیش از 200 میلیارد تومان رسید.
با این حال، پیامدهای جنگ برای بخشی از جامعه هدف بهزیستی قابل توجه بوده است. برآوردها نشان می دهد حدود 30 هزار نفر از مددجویان به طور مستقیم یا غیرمستقیم از این بحران آسیب دیده اند. در حوزه اشتغال، 2970 کسب وکار متعلق به مددجویان دچار خسارت شده و 362 واحد از آن ها بیش از نیمی از ظرفیت خود را از دست داده اند. در بخش مسکن نیز 1274 واحد مسکونی آسیب دیده و 52 واحد به طور کامل تخریب شده است.
در میان این روزهای دشوار، روایت های زیادی از تلاش کارکنان و همراهی مردم شکل گرفت؛ روایت هایی از شب هایی که مربیان مراکز شیفت خود را ترک نکردند، از انتقال سالمندان پیش از رسیدن خطر، از تماس هایی که در خط مشاوره به آرامش ختم شد و از خانواده هایی که برای مدتی سرپرستی کودکی را پذیرفتند.
همین روایت ها به شکل گیری پویشی با عنوان «کنار مردم» انجامید؛ پویشی با شعاری ساده اما گویا: «خدمت ادامه دارد».
در این پویش از کارکنان، مددکاران، مربیان، داوطلبان و حتی مددجویان خواسته شده تجربه های خود از این روزها را در قالب فیلم، عکس، متن، خاطره، داستان یا فایل صوتی ثبت و منتشر کنند. هدف آن است که روایت واقعی خدمات اجتماعی در دل بحران دیده شود.
تا امروز هزاران محتوا در قالب این پویش در شبکه های اجتماعی منتشر شده است؛ روایت هایی کوتاه اما واقعی از تلاش هایی که اغلب دور از نگاه عمومی انجام می شود.
سی وهشت روز از آغاز جنگ گذشته است.
در این مدت شاید بسیاری از چیزها در کشور تغییر کرده باشد، اما در هزاران مرکز بهزیستی یک چیز ثابت مانده است:
چراغ اتاق ها هنوز روشن است، شیفت ها ادامه دارد و مراقبت از آسیب پذیرترین شهروندان کشور حتی یک روز هم متوقف نشده است.
معنای این استمرار روشن است:
بهزیستی کنار مردم ایستاده است؛ خدمت همچنان ادامه دارد.
سعید خادمی
مشاور رئیس سازمان بهزیستی کشور و راهبر روابط عمومی و امور بین الملل
